INSTRUKTAŻ HIGIENY JAMY USTNEJ

 

W trosce o zdrowie zębów szczególny nacisk warto kłaść na szeroko pojętą profilaktykę stomatologiczną. Jest to szereg zabiegów, wykonywanych zarówno w gabinecie stomatologicznym (scaling, piaskowanie, kiretaż, fluoryzacja), jak i samodzielnie, pozwalających uniknąć lub opóźnić powstanie próchnicy zębów i chorób dziąseł. Prawidłowa higiena jamy ustnej jest podstawą wszelkich zabiegów z zakresu stomatologii estetycznej, protetyki, implantologii i periodontologii. Ważne jest, aby wiedzieć jak to robić, a do tego konieczny jest szczegółowy i indywidualnie dobrany instruktaż higieny.

Zachowanie prawidłowej higieny jamy ustnej jest kluczem do utrzymania zdrowych zębów i przyzębia. Głównym jej celem jest usunięcie płytki nazębnej, która jest podstawowym czynnikiem w powstawaniu próchnicy. Pomimo tego, że prawidłowe oczyszczanie jamy ustnej powinno być nawykiem, wdrożonym dzieciom przez rodziców i zalecanym przez stomatologa, często jest to obowiązek zaniedbywany i lekceważony. Na lekarzu spoczywa obowiązek pouczenia pacjenta o odpowiednich metodach szczotkowania zębów, a w interesie pacjenta leży powinność stosowania się do jego zaleceń.

Jak zbudowany jest ząb?

Ząb zbudowany jest z korony (część widoczna) i korzenia (część niewidoczna), które składają się z trzech różnych warstw: szkliwa, zębiny i miazgi.

zab

Każdy ząb ma korzeń. Korzenie zębów są utwierdzone w kościach szczęk i żuchwy. Na granicy korony i korzenia wyróżnia się szyjkę zęba, która osłonięta jest miękką tkanką dziąsła.

Podstawowe pojęcia:

Płytka bakteryjna (nazębna) – jest miękkim osadem mocno przylegającym do powierzchni zębów. Pełni zasadniczą rolę w inicjowaniu procesów zapalnych toczących się w tkankach przyzębia.

Kamień nazębny – jest zmineralizowaną płytką nazębną, która powstaje w kilkanaście godzin po zaniechaniu czynności mycia zębów. Jego konsystencja jest twarda, kolor biały, żółty lub żółtobrunatny. Po usunięciu może szybko nawracać, na co ma wpływ nieprzestrzeganie zasad prawidłowej higieny jemy ustnej.

Próchnica – bakteryjna choroba zakaźna tkanek twardych zęba. Powstaje na skutek działania kwasów wytworzonych przez bakterie znajdujące się w płytce nazębnej w wyniku metabolizmu cukrów pochodzenia zewnątrz- i wewnątrzustrojowego.

W skład zabiegów higieny jamy ustnej wchodzą:

1. Szczotkowanie

2. Zabiegi dodatkowe:

            - oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych (wykałaczki, taśmy, nici, szczoteczki)

            - czyszczenie aparatów ortodontycznych i stałych uzupełnień protetycznych

            - irygacje wodne

            - stosowanie płukanek

            - stosowanie gum do żucia

Szczotkowanie

     Celem szczotkowania jest usunięcie płytki nazębnej, resztek pokarmowych jak i masaż dziąseł. Efekt szczotkowania zależy przede wszystkim od dokładności, systematyczności i precyzji jego wykonywania. W nieco mniejszym stopniu wpływa na to rodzaj pasty i szczoteczki.

kot

 Żelazne zasady szczotkowania:

  • Szczotkowanie powinno trwać ok. 3 minuty, minimum dwa razy dziennie
  • Rączkę szczoteczki trzymamy całą dłonią, kciuk w kierunku włosia
  • Włosie szczoteczki prostopadłe do powierzchni zgryzowych
  • Powinno się zachowywać kolejność czyszczenia partii zębów
  • Zbyt mocny nacisk na szczoteczkę może powodować utratę tkanek twardych zęba (szkliwa, zębiny i cementu).

 

Kolejność czyszczenia:

  • u większości pacjentów – rozpoczęcie szczotkowania zaczyna się od czyszczenia obszaru o najłatwiejszym dostępie
  • u osób z nasilonym rozwojem próchnicy – rozpoczęcie szczotkowania zaczyna się od miejsc najbardziej zaatakowanych przez próchnicę
  • u osób z próchnicą na powierzchniach zgryzowych i z zapaleniem przyzębia – rozpoczęcie szczotkowania zaczyna się od powierzchni zgryzowych i w ostatnim etapie obszarów przydziąsłowych
  • u osób z tendencją do odkładania się płytki nazębnej w okolicy przydziąsłowej – rozpoczęcie szczotkowania zaczyna się od czyszczenia powierzchni dziąsłowych

Jak szczotkować zęby?

Dorośli:

  • Metoda wymiatania (roll)

          1. Szczoteczkę skierowaną w stronę dziąsła, układamy pod kątem 45 stopni do zęba i dziąsła.

          2. Następnie wykonujemy ruch wymiatający od dziąsła w kierunku powierzchni żującej lub brzegu siecznego zęba (4-6 razy obejmując 2-3 zęby).    Powierzchnie żujące czyścimy ruchami szorującymi.
            Metoda jest prosta. Może być stosowana przez wszystkich, w tym dzieci.

roll-1

 

Dzieci:

  • Metoda Fonesa

            1. Włosie szczoteczki ustawia się pod kątem prostym do powierzchni zębów i wykonuje ruchy okrężne.

            2. Im mniejsze kółeczka wykonujemy szczotką tym oczyszczanie jest efektywniejsze.

            3. Na samym końcu należy oczyścić ruchami szorującymi powierzchnie żujące wszystkich zębów.

Metoda najprostsza do opanowania, najskuteczniejsza dla dzieci do 12- ego roku życia.

fones-1

 

 

Pasta do zębów:

  • Działa poprzez usuwanie z powierzchni zębów i dziąseł zanieczyszczeń i nalotów o zróżnicowanym składzie chemicznym, głównie płytki nazębnej
  • Stanowi długotrwałą ochronę przeciwpróchniczą
  • Zapewnia estetyczny i ładny wygląd zębów oraz świeży oddech
  • Zapobiega chorobom przyzębia
  • Nie działa szkodliwie na tkanki zębów i jamy ustnej
  • Zmniejsza lub przeciwdziała odkładaniu się płytki nazębnej i innych złogów.

Skład pasty do zębów:

  • środki abrazyjne (ścierne, polerujące) – krzemionka koloidalna, uwodniony fosforan dwuwapniowy, sproszkowane tworzywa sztuczne
  • środki żelujące (zagęstniki) – decydują o konsystencji, skrobia
  • środki pieniące (mydła, detergenty) – laurosiarczan sodu
  • substancje smakowo – zapachowe
  • substancje przeciwbakteryjne i przeciwgrzybiczne
  • substancje biologicznie czynne (przeciwpróchnicze) – związki fluoru, hydrroksyapatyty, cytrynian sodu, zioła, witaminy, salicylan choliny, pirofosforan sodowy
  • substancje wybielające – chlorany, nadborany

 pasta

 

Szczoteczki

Jakiego rodzaju szczoteczki należy używać?

  • Zdaniem większości stomatologów, szczoteczka z miękkim lub średnim włosiem najlepiej usuwa płytkę nazębną i resztki pokarmowe.
  • Szczoteczka do zebów powinna być wygodna w użyciu i z łatwością docierać do wszystkich zębów - należy kierować się tymi kryteriami wybierając rodzaj rączki, kształt główki czy ułożenie włosia.
  • 80% batkerii obecnych w jamie ustnej nie wystepuje na powierzchni zębów, dlatego warto rozważyć szczoteczkę do zębów, umożliwiającą czyszczenie języka i policzków.
  • Elektryczna szczoteczka do zębów może stanowić dobrą alternatywę. Szczególnie polecana jest osobom, które mają trudności ze szczotkowaniem lub które mają ograniczoną sprawność manualną.
  • Należy skorzystać z porady dentysty, który zaleci rodzaj szczoteczki dostosowany do konkretnego problemu lub potrzeby pacjenta.

 

  • Nową szczoteczkę powinno się wyparzyć
  • Nie należy zamykać szczoteczki w opakowaniu
  • Powinno się zmieniać szczoteczkę co 2 – 3 miesiące
  • Wybór szczoteczki zależy od: wieku, stanu przyzębia, anatomii zębów i ogólnego stanu higieny
  • „Lepsze” są te z włosia syntetycznego

 

szczoteczka

Rozejście się włosia szczoteczki na boki kwalifikuje ją do wymiany (stan po ok. 3 miesiącach)

Rodzaje włosia

  • Miękkie – wskazane dla dzieci i osób z chorobami dziąseł
  • Średnie – najczęściej zalecane
  • Twarde – stosowane w szczególnych przypadkach, np. u palaczy papierosów

Szczoteczki elektryczne

     Szczoteczką elektryczną można wyczyścić zęby i szybciej i łatwiej. Nie można jednak jednoznacznie stwierdzić, że szczoteczka elektryczna jest lepsza, gdyż zwykła szczoteczka, umiejętnie używana, również pozwoli prawidłowo wyczyścić zęby. Zwykłą szczoteczką znacznie trudniej jest wyczyścić trudno dostępne zęby, takie jak siódme i ósme. Szczoteczka elektryczna ułatwia to w dwojaki sposób: po pierwsze mniejszą główkę łatwiej włożyć tam, gdzie miejsca nie jest wiele. Po drugie szczoteczka sama wykona za nas pracę w sytuacji, kiedy poruszanie szczoteczką zwykłą jest bardzo utrudnione. Szczoteczki elektryczne są szczególnie polecane dla osób niepełnosprawnych, upośledzonych ruchowo i manualnie. Wykonują ruchy: posuwisto-zwrotne, wibrujące, łukowate, rotacyjne, oscylująco-obrotowe. Mogą być na baterie lub ładowanie z sieci.

Wyróżniamy szczoteczki:

- obrotowe (oscylacyjno – rotacyjne)

- ultradźwiękowe

 

Nici dentystyczne

     Użycie jedynie szczoteczki nie jest wystarczające, gdyż nie zapewnia właściwego oczyszczenia stycznych powierzchni zębów. Testy kliniczne dowiodły, że warunkiem uzyskania odpowiedniego stopnia higieny jest użycie nici dentystycznych. Sposobem postępowania jest przesuwanie wprowadzonej poddziąsłowo nici w górę i w dół, wzdłuż każdej powierzchni stycznej zębów. Należy pamiętać, żeby za każdym razem wprowadzać między zęby czysty, niepostrzępiony fragment nici. Opisany sposób postępowania gwarantuje niemal 100% usunięcie poddziąsłowej płytki nazębnej i resztek pokarmowych. Nici mogą być nasączone substancjami baketriobójczymi, zapachowymi, fluorem.

 nici

Szczoteczki międzyzębowe

     W miejscach, gdzie są duże przestrzenie międzyzębowe efektywne są odpowiednie szczoteczki. Dostępne instrumenty różnią się kształtem części pracującej i długością trzymadełka. Typ butelkowy szczoteczki o mniejszych wymiarach polecany jest do oczyszczania zachyłków pomiędzy uzupełnieniami protetycznymi. Szczoteczki międzyzębowe powinny być wymieniane co 2-4 tygodnie.

szczoteczki miedzyzebowe

 

 

Wykałaczki

     Najczęściej drewniane, o przekroju trójkąta, zaokrąglone. Stosowane u dorosłych w przypadku szerokich przestrzeni międzyzębowych lub zaniku brodawki dziąsłowej. Przesuwa się je lekko w celu usunięcia resztek pokarmowych z przestrzeni masując dodatkowo dziąsła. Drewno może być nasączone substancjami zapachowymi i fluorem. Bywają wykałaczki plastikowe, które można dowolnie doginać. Pacjent może sam przyciąć sobie koniec wykałaczki odpowiednio do szerokości przestrzeni lub owinąć jej koniec watą. Wprowadzana pomiędzy powierzchnie styczne, powinna być lekko nasiąknięta śliną, co ją lekko zmiękcza. Instrument wprowadza się podstawą trójkąta w kierunku brodawki dziąsłowej.

wykalaczki

 

Masaż dziąseł

     Bardzo ważnym elementem codziennej higieny jamy ustnej jest delikatny masaż dziąseł. Wykonujemy go szczoteczką ustawioną pod kątem 45 stopni na dziąśle, ruchem okrężnym z góry na dół, przesuwając szczoteczkę w kierunku zębów. Masaż taki poprawia ukrwienie, zapewnia elastyczność tkanki i ogranicza możliwość powstania stanu zapalnego. Usunięcie bakterii i płytki nazębnej z powierzchni zębów traktujemy obecnie, jako etap, a nie koniec czynności higienicznych. Codzienne szczotkowanie zębów możemy wspomóc używając nitki dentystycznej i płukanki do ust.

 

Stymulator dziąsłowy

     Jest to gumowy stożek osadzony na rączce, pomocny w masowaniu i oczyszczaniu dziąseł. Może też służyć do oczyszczania przestrzeni międzyzębowych. Stosuje się go skośnie w stosunku do dziąsła, z lekkim uciskiem na brodawkę zarówno od strony zewnętrznej jak i wewnętrznej.

stymulator dziaslowy

 

Higiena języka i policzków

     Zaleca się czyszczenie powierzchni języka oraz wewnętrznej strony policzków z resztek pożywienia i bakterii. Higiena języka pozwala nie tylko na usunięcie bakterii w dużym stopniu odpowiedzialnych za nieprzyjemny zapach z ust (uwalniających związki siarki), ale także poprawia efektywność działania kubków smakowych. Czyszcząc policzki usuwamy niszowy nalot bakteryjny, który sprzyja rozwojowi chorób jamy ustnej. Dzięki regularnej higienie języka i wewnętrznej strony policzków usuwamy drobnoustroje odpowiedzialne za powstawanie płytki nazębnej, co w efekcie prowadzi do ograniczenia jej osadzania się. Tym samym zmniejszamy ryzyko próchnicy. Czyszczenie języka i wewnętrznej strony policzków należy przeprowadzać przy użyciu specjalnej szczoteczki, która nie ma w główce włosia lub tzw. szczoteczki wielofunkcyjnej, której druga strona główki pokryta jest specjalnie do tego celu dobranym elementem czyszczącym.

policzek

 

Skrobaczka do języka

     Bakterie odpowiedzialne za przykry zapach z ust rozmnażają się nie tylko w przestrzeniach zębowych, ale również w zagłębieniach grzbietu języka. Skuteczną metodą zapobiegania nieprzyjemnemu zapachowi z ust jest codzienne czyszczenie języka i używanie szczoteczek międzyzębowych.

Sposób użycia:

1. Otwieramy szeroko usta i maksymalnie wysuwamy język.

2. Następnie 3 – 4 razy przeciągamy delikatnie po języku od jego tylnej części do przedniej – raz dziennie lub tak jak zaleci nam stomatolog. Im głębiej dotrzemy do tylnej części języka tym zabieg będzie skuteczniejszy.

3. „zamiatacz” płuczemy w wodzie i od czasu do czasu dezynfekujemy.

jezyk

Irygacje

     Energiczne płukanie jamy ustnej wodą zastąpiono stosowaniem irygatorów. Strumień wody usuwa resztki pożywienia, zmniejsza ilość flory bakteryjnej z miejsc trudnodostępnych. Irygatory wytwarzają podciśnienie w pojemniku z płynem. Płyn ten wydostaje się przed odpowiednią końcówkę pobudzając krążenie w dziąsłach poprzez ich delikatny masaż. W skład mogą wchodzić substancje hamujące powstawanie płytki nazębnej, solanki, borowiny, wyciągi z ziół. Przeciwwskazaniem do stosowania irygacji wodnej w domu są duże złogi kamienia nazębnego. Mógłby on zostać wtłoczony w kieszonkę przyzębną, co doprowadziłoby do ropnego zapalenia przyzębia.

irygacje 

 

Płyn do płukania jamy ustnej

     Odświeża oddech, ponieważ dociera do miejsc niedostępnych dla szczoteczki. Zawiera składnik antybakteryjny i zapobiega tworzeniu się płytki nazębnej. Zawiera fluor, który wzmacnia zęby. Zalecany szczególnie osobom noszącym aparaty ortodontyczne oraz w przypadku odsłoniętych i nadwrażliwych szyjek zębów. Nie zaleca się stosowania u dzieci poniżej 6 r.ż. w obawie przed połknięciem płynu. Do codziennego użytku zaleca się 0, 05% NaF, natomiast raz w tygodniu 0, 2% NaF.

 

Guma do żucia

     Najlepsze efekty daje sięganie po nią tuż po posiłku i żucie przez ok. 20 minut. Dzięki temu normalizuje się pH w jamie ustnej na skutek zwiększonej ilości wydzielanej śliny, która neutralizuje szkodliwe dla zębów kwasy. Żucie gumy ułatwia też wymiatanie resztek pokarmowych z przestrzeni międzyzębowych, które zalegając, mogą być pożywką groźnych dla zębów bakterii. Guma nie zastąpi pasty i szczoteczki, ale może być przydatna we wszystkich sytuacjach, gdy po posiłku nie mamy możliwości umycia zębów. Regularne żucie gumy może być pomocne w utrzymaniu higieny jamy ustnej zwłaszcza u dzieci, które często nie lubią szczotkowania zębów i robią to niedokładnie. Ale uwaga, gumy nie powinno się podawać dzieciom poniżej trzeciego roku życia, bowiem zwykle nie potrafią jeszcze jej żuć bez połykania. Higieniczne żucie gumy powinno trwać 5-10 minut.

Ta witryna korzysta z plików cookie. Aby dowiedziec sie wiecej o plikach cookie oraz jak je usunac, kliknij: nasza polityka prywatnosci.

Akceptuje pliki cookie dla tej witryny.

EU Cookie Directive Module Information